szukaj
Wyszukaj w serwisie

Archeologia biblijna, czyli przewodnik po miejscach historii biblijnej w Ziemi Świętej

Dariusz Długosz (Muzeum Luwru)/AH / 11.03.2023
Fot. Dariusz Długosz / Pixabay.com
Fot. Dariusz Długosz / Pixabay.com

Historia biblijna miała miejsce na rozległym terenie starożytnego Bliskiego Wschodu, dla czasów Starego Testamentu, czyli dziejów Hebrajczyków i Izraelitów (Narodu Wybranego) i na obszarze Śródziemnomorza, dla epoki Nowego Testamentu, czyli życia i działalności Jezusa z Nazaretu oraz narodzin chrześcijaństwa i wczesnego Kościoła. Ten olbrzymi obszar obejmuje dziś geograficznie tereny współczesnego Izraela, Palestyny, Jordanii, Egiptu, Syrii, Libanu, Turcji, ale także Iraku i Iranu (dawnej Mezopotamii), oraz dzisiejszej Grecji i Italii. Geografia biblijna obejmuje zatem regiony, miejsca i miasta, w których żyły i działały postacie znane z kart Starego i Nowego Testamentu: królowie Dawid i Salomon, prorocy Jeremiasz, Nehemiasz oraz Debora, Rut, ale także Jezus z Nazaretu i Jego Matka Maryja, Apostołowie Piotr i Paweł. Żyli tam także zwykli ludzie, których ślady życia i działalności odkrywa od połowy XIX wieku archeologia biblijna. Wykopaliska i odkrycia archeologów w Ziemi Świętej i na obszarze Bliskiego Wschodu oraz Śródziemnomorza pozwoliły sukcesywnie odtworzyć dzieje Biblii, ale poznanie geografii i historii tych miejsc i miast ma tu olbrzymie znaczenie dla lepszego zrozumienia kontekstu historyczno-kulturowego Pisma Świętego.

#NowościFrancuskiejBiblistyki


Paryska oficyna Desclée de Brouwer opublikowała w 2023 r. nowy leksykon biblijny pt. „Miejsca i miasta biblijne w świetle historii i archeologii”  (« Sites et cités bibliques à la lumière de l’histoire et de l’archéologie »), której autorem jest Jean Emériau. Badacz i biblista francuski jest także autorem kilku znanych publikacji, przewodników dotyczących dziejów biblijnych, wydanych nakładem wspomnianego paryskiego wydawnictwa, m.in. « Guide biblique de Terre Sainte, Guide des voyages de saint Paul », i « Guide de la faune et de la flore bibliques ». Oficyna Desclée de Brouwer opublikowała ponadto, także jego autorstwa, znakomity « Atlas des pays bibliques ».

Prezentowany leksykon „Miejsca i miasta biblijne w świetle historii i archeologii” ukazuje 99 miejsc dziejów biblijnych, które obejmują szeroko pojęte terytoria Ziemi Świętej i Bliskiego Wschodu w starożytności. Wprowadzenie (str. 11-38) zapoznaje nas z podstawami tzw. archeologii biblijnej, jej dziejów, metod badawczych i ewolucji tej dyscypliny naukowej. Gdy mowa o narodzinach badań materialnych śladów przeszłości, to wielu uczonych wskazuje na przełom XIV i XV wieku, gdy pojawili się pierwsi antykwariusze, znający grekę i łacinę, np. Cyriak z Ankony, odkrywca Nikopolis w greckim Epirze oraz Delfach. Podobnie Watykan opowiedział się w epoce Renesansu za sprawą papieskiej bulli Piusa II z 1462 r. w sprawie ochrony zabytków historii, szczególnie na obszarze antycznego Śródziemnomorza, teatru wydarzeń biblijnych. Ważnym wydarzeniem w narodzinach archeologii było także odkrycie i wykopaliska na terenie starożytnych Pompejów w 1748 r., gdzie Giuseppe Fiorelli po raz pierwszy zastosował pionierskie wtedy metody badań archeologii poprzez system regularnych sektorów ze stratygrafią poszczególnych poziomów odkrywanych jeden po drugim.

Teatr Wielki w Pompejach, fot. Autorstwa Berthold Werner – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=30257121

Jednak właściwe narodziny archeologii biblijnej miały miejsce w połowie XIX wieku, gdy francuski konsul i badacz Emile Botta dokonał odkrycia biblijnej stolicy imperium asyryjskiego – Niniwy. Odtąd obszar Bliskiego Wschodu od Persji po Egipt i od Turcji po Arabię, naznaczony został serią wykopalisk archeologicznych prowadzonych w celu odkrywania śladów historii Starego i Nowego Testamentu. W tym celu w końcu XIX wieku o. Marie-Joseph Lagrange założył w Jerozolimie dominikańską Francuską Szkołę Biblijną, która do dziś uchodzi za jeden z najlepszych na świecie ośrodków badań biblijnych i archeologii Ziemi Świętej. Od początków w połowie XIX wieku aż po dziś, archeologia biblijna przeszła olbrzymią metamorfozę naukowo-metodologiczną korzystając współcześnie z kompleksowych multidyscyplinarnych badań paleoantropologii, genetyki, archeometrii, fotografii lotniczej oraz chemii i wielu innych dziedzin nauki. Archeolodzy XXI wieku posiadają nowoczesne instrumenty badawcze jak fotografia lotnicza (drony), teledetekcja satelitarna, prospekcja magnetyczna i laserowa oraz mikrotomografia. Od czasów odkrycia w połowie XX wieku datacji obiektów metodą izotopu węgla radioaktywnego C14, archeolodzy opierają się także obecnie na metodzie termoluminoscencji czy dendrochronologii. Postęp badań jest widoczny i ogromny!

Jerozolima, fot. Pixabay

Istotnym dla rozwoju biblistyki i archeologii był także postęp badań w zakresie języków biblijnych i orientalnych, począwszy od odszyfrowania alfabetycznego pisma fenickiego przez o. Barthélemy’ego w 1756 r., a następnie starożytnych hieroglifów egipskich w 1822 r. przez Jean-François Champolliona oraz pisma klinowego z Mezopotamii przez J. Opperta w 1847 r. Ponad 150 lat badań i odkryć archeologii to także historia postępu konserwacji wielu stanowisk archeologii i ruin starożytnych miast znanych z kart Biblii. Należy tu także wspomnieć o rozwoju tzw. archeologii podwodnej, której zawdzięczamy m.in. spektakularne odkrycia antycznej Aleksandrii w Egipcie czy Cezarei Nadmorskiej w Izraelu. Wreszcie dzieje badań biblijnych są także widoczne w rozwoju światowych kolekcji muzealnych, które pozwoliły na poznanie i studia materialnych śladów świata Biblii. Wśród najstarszych i największych kolekcji należy tu wymienić: Galerię  Office we Florencji (1765), Muzeum Brytyjskie w Londynie (1759) i Muzeum Luwru w Paryżu (1793). Na poziomie prawnym ogromne znaczenie miały międzynarodowe konwencje ochrony zabytków i odkryć archeologii: odnośnie do ochrony światowego dziedzictwa kultury w UNESCO z 1972 r. oraz w sprawie ochrony dziedzictwa archeologii państw Europy uchwalonej na Malcie w 1992 r. W ramach światowego projektu konwencji UNESCO ochroną objęto także zabytki i odkrycia archeologii biblijnej w Izraelu i Palestynie (m.in. Jerozolima, Betlejem, Nazaret, Qumran, Beer Sheba, Tel Dan, Herodion).

Widok w kierunku zachodnim. Urwiste zbocza rowu tektonicznego. Groty, w których odnaleziono antyczne zwoje (1, 2, 3 i 11), fot. Autorstwa Abraham, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3197470

Właściwa część leksykonu miejsc i miast biblijnych (str. 43-484) przedstawia w układzie alfabetycznym dla każdego hasła historię tego miejsca, dzieje badań archeologicznych i tematykę biblijną Starego i Nowego Testamentu, które potwierdziły badania archeologii oraz biblistyki. Liczne plany i mapy oraz kolekcja 200 kolorowych fotografii Autora wzbogaciły panoramę najważniejszych miejsc i miast biblijnych. Poznajemy więc kolejno miasta znane z Biblii takie jak Ain-Karem, Aleksandria, Aszkelon, Ateny, Babilon, Betlejem, Byblos, Cezarea Nadmorska, Damaszek, Jerozolima, Kafarnaum, Kana, Niniwa, Persepolis, Petra, Rzym, Ur, Tars oraz regiony Kanaan, Samaria, Judea, Pustynia Negev, Sumer czy Morze Martwe. Wiele uwagi poświęcono licznym miejscom i stanowiskom archeologii biblijnej, wśród których należy wymienić szczególnie: Ogród Oliwny (Getsemani), Anasthasis (Bazylika Grobu Pańskiego) i Wieczernik oraz Świątynia w Jerozolimie, Gezer (najstarszy kalendarz biblijny), Ein Gedi i Qumran oraz Masada nad Morzem Martwym, Megiddo, Tunel Siloe (Jerozolima). Każdy opis dziejów i archeologii miejsc biblijnych Autor uzupełnił krótkim kadrem odnośnie do jego współczesnej historii, co pozwala na lepszą identyfikację tych miejsc i miast znanych z Pisma Świętego na obecnym obszarze Izraela i Palestyny oraz Bliskiego Wschodu.

Widok na Morze Martwe, fot. Pixabay.com

Czytelnik dysponuje w aneksie (str. 484-509) tablicą chronologii czasów biblijnych, notą bibliografii każdego miejsca i miasta, kilkoma kolorowymi mapami  świata Biblii oraz tablicą miejsc i tematyki biblijnej, które pozwolą na szybką orientację. To zapewne wystarczające instrumentarium do podróży po najważniejszych miejscach historii Biblii, a lektura przewodnika  Jean Emériau okaże się tu niewątpliwie świetnym zaproszeniem do podróży do miejsc i miast znanych z Pisma Świętego!

 

czytaj też:

Magdala (Migdol), czyli rzecz o Marii Magdalenie… >>>

Ziemia Święta. Przewodnik po Izraelu, Synaju i Jordanii śladami starożytności >>>

Patmos Wyspa św. Jana Apostoła, czyli Wyspa Apokalipsy >>>

Świat Biblii, czyli ostatnie rewelacje o rękopisach znad Morza Martwego w Khirbet Qumrân >>>

Rewelacyjne odkrycia rękopisów znad Morza Martwego, czyli nowości archeologii biblijnej >>>

„Kraina soli, balsamu i zwojów”, czyli rzecz o Morzu Martwym >>>

Biblia w Qumrân, czyli raz jeszcze o najstarszych rękopisach Pisma Świętego >>>

Czy chrześcijaństwo to udany essenizm? >>>

Teksty z Pustyni Judzkiej, czyli reinterpretacja biblijnej postaci Melchizedeka w rękopisach z Qumrân >>>

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Avatar użytkownika, wgrany podczas tworzenia komentarza.


2024-04-21 23:15:12