Były sekretarz PMK we Francji: sanktuarium w Lourdes było dla Polaków emigracyjną Częstochową

Figura Matki Bożej z Groty w Lourdes, fot. CC-BY s. Amata J. Nowaszewska CSFN / Family News Service

W XIX w. i w okresie PRL Sanktuarium Matki Bożej we francuskim Lourdes było dla Polaków emigracyjną Częstochową. W tym miejscu mogli swobodnie manifestować patriotyzm i modlić się w języku ojczystym – powiedział PAP ks. dr Robert Czarnowski z UW, były sekretarz generalny Polskiej Misji Katolickiej we Francji.

czytaj też: >>> Leon XIV we Francji: entuzjazm odradzającego się Kościoła <<<

Drugiego dnia wizyty we Francji papież Leon XIV będzie modlił się przy Grocie Massabielskiej (grocie objawień) w Lourdes, w której w 1858 r. Matka Boża ukazywała się nastoletniej Bernadecie Soubirous. Następnego dnia spotka się tam z biskupami, a o godz. 11 będzie przewodniczył mszy św. na błoniach sanktuarium. Po południu spotka się z zaangażowanymi w przyjmowanie i opiekę nad chorymi w centrum Accueil Notre-Dame, które rocznie przyjmuje ponad 30 tys. chorych i niepełnosprawnych pątników. Następnie spotka się prywatnie z siostrami karmelitankami z klasztoru w Lourdes, który według tradycji powstał w miejscu ogrodu, w którym znajdowała się św. Bernadeta podczas ostatniego objawienia Maryi. Z kolei wieczorem weźmie udział w modlitwie różańcowej i procesji z lampionami przed sanktuarium.

– Dla Polaków sanktuarium maryjne w Lourdes to szczególne miejsce. W czasach zaborów stało się dla naszych rodaków emigracyjną Częstochową. W tym miejscu mogli bowiem swobodnie manifestować patriotyzm – zakazany na ziemiach zaborczych. W związku z tym podczas pielgrzymek w sanktuarium pojawiały się polskie flagi z białym orłem oraz modlitwa w ojczystym języku – powiedział PAP ks. dr Robert Czarnowski z UW. W latach 2014-2022 był on sekretarzem generalnym Polskiej Misji Katolickiej we Francji i dyrektorem Archiwum Historycznego mieszczącego się w seminarium polskim w Paryżu.

Zwrócił uwagę, że pielgrzymki do Lourdes z udziałem Polaków rozpoczęły się bezpośrednio po objawieniach Matki Bożej.

– Pierwsza pielgrzymka emigrantów z Polski odbyła się w maju 1866 roku. Osiem lat później – w 1874 r. – w księgach sanktuarium zarejestrowano pierwszą narodową pielgrzymkę Polaków – powiedział ks. dr Czarnowski.

Wyjaśnił, że liczna obecność Polaków we Francji w XIX wieku związana była z Wielką Emigracją po powstaniu listopadowym w 1830 r., kiedy kraj opuściło ok. 9-10 tys. osób. W konsekwencji w 1832 r. we Francji żyło 5472 Polaków. Kolejna fala polskich emigrantów pojawiła się we Francji po powstaniu styczniowym w 1864 r. Wielu z nich schronienie otrzymywało w założonym z inicjatywy księżnej Anny Sapieżanki domu Świętego Kazimierza w Paryżu, gdzie weteranami, sierotami i ubogimi opiekowały się siostry szarytki – powiedział ekspert.

Zwrócił uwagę, że następna fala polskich emigrantów we Francji pojawiła się po I wojnie światowej i miała charakter ekonomiczny.

– W 1919 r. podpisano konwencję polsko-francuską, na mocy której do Francji przyjechało kilkaset tysięcy Polaków. Mówiono nawet o 700 tys. Zaowocowało to stworzeniem nowych ośrodków duszpasterskich we Francji, z których Polacy już w zorganizowanych grupach przyjeżdżali do Lourdes. W sierpniu 1938 r. rektor Polskiej Misji Katolickiej pallotyn, ks. Franciszek Cegiełka rozpoczął organizację pielgrzymek Polaków z Francji do Lourdes. Po II wojnie światowej jego dzieło kontynuowali kolejni rektorzy misji, w tym m.in. ks. Kazimierz Kwaśny (1947-1972) – powiedział ekspert.

Przyznał, że zainteresowanie sanktuarium w Lourdes było na tyle duże wśród emigrantów oraz wiernych z Polski, że w pobliżu wybudowano i poświęcono w 1986 r. Dom Rekolekcyjny Polskiej Misji Katolickiej – Dom Polski „Bellevue”, gdzie przez wiele lat posługiwały siostry nazaretanki.

– Powstanie ośrodka stało się koniecznością, ponieważ w czasach PRL wierni z Polski nie mieli możliwości łatwego rezerwowania hoteli czy pensjonatów – wyjaśnił ekspert.

Powiedział, że „historia pielgrzymowania Polaków do Lourdes jest dokładnie udokumentowana od 1927 r.”.

– Zbiory są w zasobach archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji. Można tam np. przeczytać, że figurę Matki Bożej w Grocie Objawień w Lourdes wykonał francuski rzeźbiarz pochodzenia polskiego Joseph-Hugues Fabisch (Józef Hugo Fabiś) – wskazał.

W sanktuarium jest również sztandar ofiarowany przez pielgrzymkę narodową z 1874 r. W części centralnej jest wizerunek Matki Bożej Częstochowskiej, otoczonej wizerunkami Maryi z Ostrej Bramy, Piekar Śląskich, Świętej Góry (Gostynia), Szydłowa (obecnie Litwa), Leżajska i Poczajowa (obecnie Ukraina). Na górze widać napis w języku francuskim i polskim: „Polska – Matce Bożej z Lourdes”, a na dole jest tarcza z koroną królewską i datą 1874 oraz tarcza z Orłem Białym i Pogonią.

Ks. dr Czarnowski powiedział, że w okresie II wojny światowej niemal przez trzy lata sanktuarium w Lourdes było schronieniem dla prymasa Polski kard. Augusta Hlonda, skąd zarządzał on duszpasterstwem polonijnym. Przyjechał tam z Rzymu 9 czerwca 1940 r., po tym, jak Włochy przystąpiły do wojny. 6 kwietnia 1943 r. decyzją rządu Vichy został zmuszony do opuszczenia sanktuarium, skąd przeniósł się do opactwa benedyktyńskiego w Hautecombe.

Ekspert zwrócił uwagę, że spośród innych grup narodowościowych, Polacy wyróżniali się w Lourdes religijnością maryjną.

– Kult do Matki Bożej był bowiem w Polsce od wieków mocno związany z narodową tożsamością. Świadectwem tego są choćby słowa kard. Hlonda, który napisał, że „jeśli zwycięstwo przyjdzie, to przyjdzie przez Maryję”. W podobnym duchu mówił kard. Stefan Wyszyński, biorąc sobie na zawołanie biskupie „Samemu Bogu przez Maryję” (łac. Soli Deo per Mariam) czy Jan Paweł II, którego mottem posługi były słowa „Cały Twój” (łac. „Totus Tuus”) – powiedział duchowny.

W tym roku mija 150 lat pielgrzymek organizowanych przez Polską Misję Katolicką do Lourdes.

– Zawsze były one bardzo mocno osadzone w kontekście integracji emigracji polskiej. W ich programie do dziś są: msza św. przy Grocie Objawień w języku polskim i z polską homilią, udział w procesjach maryjnych z lampionami, konferencja tematyczna, różaniec oraz droga krzyżowa – powiedział ekspert. Dodał, że uczestniczy w nich ok. 600 osób.

Zwrócił uwagę, że bardzo wielu Polaków można spotkać w Lourdes wśród wolontariuszy, którzy na stałe pomagają chorym w sanktuarium.

Przyznał, że wraz z upadkiem w Polsce komunizmu, zmienił się także charakter pielgrzymek do Lourdes z udziałem rodaków z kraju.

– Obok dorocznej pielgrzymki ogólnopolskiej oraz wojskowej do sanktuarium przyjeżdża bardzo wiele grup parafialnych oraz indywidualnych. Wierni przybywają do tego miejsca, licząc na wyproszenie łaski zdrowia czy ulgi w cierpieniu – powiedział.

Od 1991 r. w Międzynarodowej Pielgrzymce Żołnierzy do Lourdes regularnie uczestniczą także polscy mundurowi. W ostatnich latach są to głównie podchorążowie wojskowych uczelni: Akademii Marynarki Wojennej, Akademii Wojsk Lądowych, Lotniczej Akademii Wojskowej oraz Wojskowej Akademii Technicznej.

W 1891 r. papież Leon XIII ustanowił święto Objawienia się Matki Bożej w Lourdes, które papież św. Pius X w 1907 r. rozciągnął na cały Kościół. Lourdes jest obecnie słynnym miejscem pielgrzymkowym, do którego przybywają tysiące ludzi, by czcić Matkę Bożą jako Uzdrowienie Chorych.

Od 1908 r. w Lourdes odbywają się procesje ze świecami z modlitwą w kilku językach, w których uczestniczą chorzy na wózkach. Zawsze odbywa się to po francusku, angielsku i włosku, ponieważ większość pielgrzymów pochodzi z tych krajów. Ludzie idą od groty, w której Bernadecie objawiła się Piękna Pani, wzdłuż rzeki Gave na plac Różańcowy.

Papież Pius XI w 1925 r. beatyfikował Bernadette Soubirous, a w roku 1933 odbyła się jej kanonizacja.

Przed pandemią COVID-19 liczące 16 tys. mieszkańców miasto Lourdes co roku przyjmowało około 3,5 mln pielgrzymów i turystów.

Papież Jan Paweł II do sanktuarium w Lourdes pielgrzymował dwukrotnie. Pierwszy raz był w dniach 14-15 sierpnia 1983 r., kiedy przypadała 125. rocznica objawień i 50. rocznica kanonizacji Bernadety. Po raz drugi przybył do Lourdes 14 sierpnia 2004 r. na dwudniową pielgrzymkę, w 150. rocznicę ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu NMP. Była to jego ostatnia podróż zagraniczna.

Modląc się 14 sierpnia 2004 r. przed Grotą Massabielską, Jan Paweł II wyznał, że przeżywa „okres życia naznaczony cierpieniem fizycznym, jednak nie mniej owocny w przedziwnym zamyśle Boga”. Jak zaznaczył, „w swojej posłudze apostolskiej zawsze pokładałem wielką ufność w ofierze, modlitwie i poświęceniu osób cierpiących”.

„Kiedy klękam tu przy Grocie Massabielskiej, ze wzruszeniem odczuwam, że dotarłem do kresu mojej pielgrzymki. Ta grota, w której objawiła się Maryja, jest sercem Lourdes” – powiedział w czasie przemówienia do chorych podczas procesji różańcowej.

Papież Benedykt XVI podczas pielgrzymki w Lourdes, 13 września 2008 r., zwrócił uwagę, że w czasie objawień Bernadetta odmawiała różaniec w obecności Maryi, która dołącza się do jej modlitwy na doksologię, czyli modlitwę „Chwała Ojcu i Synowi…”.

źródło: PAP