W Nowej Kaledonii minister Valls przekonuje do „historycznego” porozumienia z Paryżem

Mapa Nowej Kaledonii, fot. Eric Gaba (Sting - fr:Sting) - Own wor, wikimedia (na licencji CC BY-SA 4.0)

Francuski minister ds. terytoriów zamorskich Manuel Valls wezwał w środę podczas wizyty w Nowej Kaledonii do zawarcia porozumienia z Paryżem, ustalonego w lipcu br., lecz odrzuconego przez główną partię niepodległościową. Valls zapewnił, że jest ono historyczną okazją i nie ma dla niego alternatywy.

„Porozumienie z Bougival jest historyczną okazją, wykorzystajcie ją” – apelował minister w Senacie Nowej Kaledonii. Wyraził przekonanie, że „nie będzie wiarygodnej alternatywy” dla ustaleń zawartych w lipcu br. w miejscowości Bougival przez przedstawicieli władz Francji i reprezentantów sił politycznych Nowej Kaledonii.

Jednak przewodniczący Senatu, Eloi Gowe, powiedział, że należałoby zaproponować „nowe ramy dyskusji i nowe podejście”.

Celem wizyty Vallsa jest ratowanie porozumienia z Bougival, które – choć przewiduje wpisanie „państwa Nowej Kaledonii” do konstytucji Francji i kaledońskie obywatelstwo – nie oznacza niepodległości tego terytorium. Minister spotkał się w środę z przedstawicielami Frontu Narodowego i Socjalistycznego Wyzwolenia Kanaków (FLNKS).

Właśnie ta partia, od lat walcząca o uzyskanie niepodległości Nowej Kaledonii, ogłosiła 13 sierpnia, że odrzuca lipcowe porozumienie. Przedstawiciele Frontu uczestniczyli w negocjacjach z Bougival, ale szef partii Christian Tein oświadczył później, że nie mieli oni mandatu do podpisania ustaleń. Jednocześnie, po przeanalizowaniu warunków porozumienia, partia uznała w sierpniu na nadzwyczajnym zjeździe, że są one sprzeczne z jej dorobkiem i celami.

Rozmowy z Vallsem zakończyły się po dwóch godzinach. Przedstawiciele FLNKS mają zdać z nich relację Teinowi, który po zeszłorocznych zamieszkach w Nowej Kaledonii został na pewien czas aresztowany i przebywa pod nadzorem sądowym we Francji.

W trakcie wizyty francuski minister powoła w czwartek komitet, który ma przygotować odpowiednie zapisy prawne na podstawie porozumienia z Bougival. Jak podał dziennik „Le Monde”, w praktyce komitet ten jest polityczny i może wprowadzić poprawki do porozumienia. Właśnie takie przesłanie Valls miał skierować do FLNKS – jednak przeszkodą jest to, że jego rozmówcami nie są już negocjatorzy z Bougival, odsunięci przez Theina. Nowi rozmówcy nie podejmą żadnych zobowiązań bez poparcia szefa partii.

FLNKS jest jedyną siłą polityczną Nowej Kaledonii, która odrzuciła porozumienie z Bougival. Poparli je zarówno lojaliści, czyli zwolennicy związku z Francją – z radykalnego i umiarkowanego skrzydła, jak i niepodległościowcy z Partii Wyzwolenia Kanaków (PALIKA) i Postępowej Unii Melanezji. Te dwie partie zdystansowały się przed rokiem od FLNKS.

Porozumienie z Bougival miało rozwiązać kryzys trwający w Nowej Kaledonii od wiosny 2024 r. Jego bezpośrednią przyczyną była forsowana przez Paryż zmiana ordynacji wyborczej, rozszerzającej prawa wyborcze dla ludności napływowej. Przeciwnicy reformy uważali, że doprowadzi ona do zmniejszenia wpływu rdzennej ludności – Kanaków. Na te kwestie nakładają się problemy społeczne: 32 proc. Kanaków żyje w ubóstwie. Według danych z 2019 r. Kanakowie stanowią 41 proc. populacji Nowej Kaledonii.

Przyszłości porozumienia z Nową Kaledonią zagrozić też może sytuacja polityczna w samej Francji. Rząd premiera Francois Bayrou nie ma większości w parlamencie, a opozycja grozi kolejnym wotum nieufności podczas obrad nad budżetem jesienią br. Nie jest pewne – jak podkreśla „Le Monde” – że w razie upadku rządu następca Vallsa zabiegałby równie mocno o sfinalizowanie porozumienia z Nową Kaledonią.

Położona w zachodniej części Pacyfiku Nowa Kaledonia stała się kolonią francuską w 1853 r.; od 1946 r. jest terytorium zamorskim Francji, a od 1998 r. także francuską „wspólnotą sui generis” o szerokiej autonomii. Trzykrotnie odbyły się tam referenda w sprawie niepodległości i każdorazowo większość głosujących opowiedziała się za utrzymaniem więzi z Francją.

źródło: PAP